Varun Venkataramani (UMC Heidelberg) (afb: univ. van Heidelberg)
Davor Solter (1941), voorheen verbonden aan het Max Planckinstituut voor Immuunbiologie en Epigenetica, Azum Serani (1945) hebben beiden de Paul Ehrlich en Ludwig Darmstaedterprijs gewonnen. Varun Venkataramani (1989) van het academisch ziekenhuis in Heidelberg kreeg de prijs voor jonge onderzoekers. Met een prijzengeld van 120 000 is deze prijs de belangrijkste in Duitsland op het gebied van geneeskunde. Lees verder
Amazonekillivis (-molly) (afb: WikiMedia Commons)
De Amazone-killivis of -molly (Poecilia formosa) is een opmerkelijke soort. Alle killivissen zijn vrouwtjes en planten zich klonaal (=ongeslachtelijk) voort. Hoewel vrouwtjes moeten paren met mannetjes van verwante soorten om de voortplanting op gang te brengen, wordt het DNA van het mannetje niet in het nageslacht opgenomen. Volgens de evolutietheorie zouden dan schadelijke mutaties zich in de loop der tijd geleidelijk in het genoom ophopen, wat uiteindelijk het voortbestaan van de soort zou bedreigen. Toch heeft de Amazone-molly duizenden generaties overleefd. Hoe ze dat doet hebben onderzoekers inmiddels ‘uitgevist’. Genconversie is de truc. Lees verder
DNA codeert niet alleen voor eiwitten (afb: Omar Khan et al./Science)
Onderzoekersters van, onder meer, de universiteit van Toronto zouden voor het eerste lange, niet-coderende RNA-moleculen (lnc-RNA’s) hebben gesynthetiseerd, die ontstekings-remmende eigenschappen zouden hebben. Ze werden geïnspireerd door de vooruitgang op het gebied van boodschapper-RNA- en eiwittherapieën. In hun idee zou een vergelijkbare aanpak gebruikt kunnen worden om lncRNA’s te onderzoeken op helende eigenschappen. Lees verder
ASO’s kunnen DNA-herstel van cellen verstoren (afb: Marianne Farnebo et al./Nature Communications)
De halogeenbasen werden zonder problemen in DNA ingebouwd (afb: Stephanie Kath-Schorr et al./JACS)
Onderzoeksters hebben een kunstmatige DNA-base ontwikkeld die werkt volgens een ander chemisch principe dan de natuurlijke basen. Anders dan die natuurlijke nucleobasen maakt de synthetische base gebruik van halogeenbindingen (halogenen zijn, onder meer, fluor en chloor) en toch wordt die door een natuurlijk enzym in DNA ingebouwd. De (mijn=as’) vraag is wat die onderzoeksters daarmee willen (bewijzen). Lees verder
Het gidsenzym ScURA zorgt ervoor dat ook cellen met gestoorde mitochondrionfuncties gewoon kunnen delen (afb: José Antonio Enríquez et al./Nature Metabolism)
Nucleotidesyn-these – de aan-maak van de bouwstenen van de kernzuren DNA en RNA – is essentieel voor celgroei en -deling. In de meeste dierlijke cellen is dit proces nauw verbonden met goed fun-ctionerende mitochondriën, de organellen die verantwoordelijk zijn voor celademhaling en (daarmee de) energieproductie. Wanneer de mitochondriale ademhaling faalt, een veelvoorkomend kenmerk van mitochondriale ziekten en verschillende vormen van kanker, verliezen cellen het vermogen om normaal te delen. Nieuw onderzoek toont nu aan dat het gistgen ScURA die aanmaak weer op gang brengt. Lees verder
Toen zo’n 25 jaar geleden het menselijke genoom was uitgelezen, werd gesteld dat we daarmee het boek van het leven zouden hebben ontcijferd. Niet bleek minder waar te zijn. Het kon natuurlijk niet uitblijven dat ‘we’ in de tijden waarin kunstmatige intelligentie (ki) razend populair is en bijkans geen wetenschappelijk artikel meer kan worden geschreven zonder, dat we die technologie erbij halen om te weten te komen hoe het DNA nou werkelijk in elkaar steekt. Bio-informatici van DeepMind gebruikten AlphaGenome om te voorspellen wanneer, waar en hoe individuele genen worden in- of uitgeschakeld en vele andere hoedanigheden van het erfgoed. Dat zou een ongekend inzicht opleveren in welke delen van het genoom worden afgeschreven, hoe ze worden geknipt en hoe eiwitten daardoor worden gemodificeerd. Lees verder
De transcriptie met NpN-kappen aan het RNA bij bacteriën gebeurt vooral in stresssituaties (afb: Hana Cahová et al./Nature Chemical Biology)
Wetenschapsters van het IOCB Praag ontdekten een nog niet eerder waargenomen mechanisme van gentranscriptie bij bacteriën. Het gaat dan om het proces waarbij DNA wordt afgelezen en omgezet in RNA. De onderzoekers richtten zich op een specifieke klasse moleculen, bekend als alarmonen. Dat zijn signaalmoleculen die in bacteriën en planten (bladgroen) voorkomen. Hun concentratie neemt vaak toe onder stressomstandigheden. Daarbij zagen de onderzoeksters zogeheten kap-RNA’s optreden. Lees verder
Basisstructuur van antilichamen. N is het amino-uiteinde en C is het koolstofuiteinde van de keten. Rood zijn de disulfidebruggen (afb: WikiMedia Commons)
Ons DNA verschilt van persoon tot persoon op duizenden plaatsen. Dat betekent met (ongeveer) hetzelfde gen (ietwat) afwijkende eiwitten produceren en dat kan in sommige gevallen leiden dat bepaalde op antilichaamtherapieën niet effectief zijn. Die behandelingen worden vaak gebruikt voor veel ziektes, maar die slaan daardoor niet bij iedereen ook aan. Dat percentage ligt rond de 1%, maar het gaat vaak om dure behandelingen zoals de CAR-T-celtherapie. Lees verder
De structuur van RNA-polymerase II (afb: wikiMedia Commons)
Als we op school geweest zijn dan weten we dat ons leven is vastgelegd in een 2 m lang molecuul: DNA. De instructiedelen van DNA (=genen) worden afgelezen en overgebracht op RNA dat op zijn beurt weer wordt afgelezen om eiwitten te vormen, de werkpaarden in wat leven heet. Een belangrijke rol in die dans speelt het enzym RNA-polymerase II (Pol II)
Het is bekend dat Pol II zich langs het gen moet voortbewegen in perfecte harmonie met andere biologische processen. Afwijkingen in de beweging van dit enzym zijn in verband gebracht met kanker en veroudering, maar technische obstakels verhinderden het om precies te bepalen hoe deze belangrijke moleculaire machine zich door het DNA beweegt en wat de pauzes en versnellingen ervan regelt. Een nieuwe studie zou veel van de kennishiaten invullen, aldus de betrokken onderzoekers. Lees verder