Bloedstamcellen
Immuuncellen blijken bij een virusbesmetting de bloedstamcellen in het beenmerg te sturen en daarmee de eigen afweer. Tot die conclusie zijn onderzoekers van de universiteit van het Zwitserse Bern gekomen. Die uitkomst komt mogelijk van pas bij het bestrijden van bloedkanker (leukemie). Lees verder
Een doorsnede van het netvlies. De blauwe cellen (R) zijn de staafjes, de rode (C) de kegeltjes. De ganglioncellen (G) vormen de verbindingen met de hersens (Ax voor axonen) (afb: Wikicommons)
Retinitis pigmento-sa en ouderdoms-maculadege-neratie zijn vrij veel voorkomen-de oogziektes. Daarbij laten de lichtgevoelige cellen in het netvlies (de kegeltjes en staafjes) het afweten, waardoor het gezichts- vermogen ernstig wordt aangetast tot aan volslagen blindheid aan toe. Er zijn behandeling-en om dat proces te vertragen, maar genezing, laat staan de omkering van het ziekteproces, is niet mogelijk. Toch blijkt een simpele therapie, waarbij de stof DeNAQ wordt ingespoten, te leiden tot het herstel van de lichtgevoeligheid, zo toonde onderzoek bij muizen aan. De verbindende ganglioncellen bleken de taak van de kegeltjes en staafjes een paar dagen te hebben overgenomen. Een begin? Lees verder
Er zijn twijfels gerezen aan de resultaten van het stamcelonderzoek van Haruko Obokata.
Het leek allemaal zo mooi of infernaal (afhankelijk van de standpunten), gespecialiseerde cellen met een zuurbadje omzetten in totipotente stamcellen, maar de twijfels aan die prestatie van Japanse onderzoekers groeit, zo meldt het Duitse blad Der Spiegel. Stamcelonderzoekers denken dat de Japanners gesjoemeld hebben bij hun onderzoek. Lees verder
UPF1
Stamcellen zijn voor onderzoeker en medicus mooie dingen. Nu het steeds makkelijker lijkt te worden om stamcellen te kweken, komen ook steeds mee onderzoekers op het idee om daar praktische problemen mee op te lossen. Zo hebben wetenschappers van de universiteit van Kyoto een manier gevonden om voorlopercellen van bloedplaatjes te maken, daarmee in principe een heersend tekort aan die voor stolling belangrijke cellen op te lossen. Onderzoekers van de universiteit van Californië San Diego hebben uitgevonden dat een bekend eiwit (UPF1) een belangrijke rol speelt in de ‘beslissing’ of een voorlopercel (onrijpe zenuwcel) een voorlopercel blijft of een zenuwcel wordt. Andere Amerikaanse onderzoekers denken de ‘knop’ gevonden te hebben die bepaalt of de stamcel zich ontwikkelt in en levercel of een alvleeskliercel. Lees verder
De proeven in beeld gebracht. Een zygoot is een bevruchte eicel. In het midden de vier Yamanaka-factoren OSKM die worden toegevoegd op pluripotente stamcellen (iPSC) te maken.
Onderzoekers van het Japanse RIKEN-instituut denken dat twee histonen, de ‘bekleding’ van DNA in de celkern, een belangrijke rol spelen bij de transformatie van gespecialiseerde cellen, zoals huidcellen, in totipotente (alleskunnende) stamcellen. Lees verder
Menselijke stamcellen (?) (foto: Charles Vacanti & Koji Kojima, Harvard-universiteit)
Dat is razendsnel. Nog maar net is het grote nieuws rondgegaan dat cellen in een zure omgeving transfor-meren in stamcellen of er is al weer nieuws. Dat grote nieuws sloeg op de geslaagde transformatie van huidcellen van muizen. Nu zou de truc ook met mensencellen zijn uitgehaald door Charles Vacanti van de Harvard-universiteit. Lees verder
Severino Antinori in 2003 (foto: NOS)
Ooit was er publiciteitsbelust Italiaanse gynaecoloog, Severino Antinori, die eerst oude vrouwen van boven de 60 via ivf aan een kind hielp en die rond 2002 besloot kinderloze echtparen aan kinderen te helpen door te klonen. Hij zegt dat dat is gebeurd, maar bewijs is er niet voor. De verontwaardiging over het handelen van de Italiaanse arts was groot. Nu, zo’n dikke tien jaar later lijkt met de simpele methode die Japanse en Amerikaanse wetenschappers ontdekten om uit volwassen cellen stamcellen te maken (totipotent, wordt gezegd), de barrière om kindjes te maken via klonen alleen maar lager geworden en lijkt de toekomst van Houellebecqs kloonrijk nabij.
Maar Houellebecq schetst geen prachtige, gelukkige nieuwe wereld, maar een cynisch aardrijk van verderf en bederf. Hij is, waarschijnlijk bewust, te somber. Dit is een visioen van een schrijver, maar hoe lang zal dat een visioen blijven? Ik bedoel dat het nu algemeen aanvaarde verbod op klonen van mensen niet langer stand houdt. De mogelijkheden liggen er en vroeg of laat (waarschijnlijk vroeg) zal daar gebruik van gemaakt worden.
Zal dat zijn om mensen te fabriceren als in de Heerlijke Nieuwe Wereld (Brave New World) van Aldous Huxley of zal het een randverschijnsel blijven? Toen reageerbuisbevruchting opkwam werd dat, ook daar mij, met grote argwaan bekeken. Nu schijnt die geboortemethode geaccepteerd te zijn en het overgrote deel van de kinderen wordt nog steeds op de normale, ouderwetse manier verwekt. Is klonen van mensen een wezenlijk grotere stap weg van de natuurlijke weg kinderen te krijgen dan reageerbuisbevruchting? Ik denk het wel, maar welke argumenten heb ik daarvoor? Hooguit zoiets vaags als gruwel voor de industrialisering van de voortplanting (ik praat dan niet eens over een steeds vollere wereld).
De nieuwe methode om stamcellen te maken moet nog van onder tot boven bekeken worden of het allemaal klopt en standhoudt, maar een toch niet echt angstig blad als de Engelse New Scientist denkt dat de maffekloten, de Antinori’s, er mee aan de haal zullen gaan. De methode belooft een geweldig middel te worden bij het herstellen van, door wat dan ook, aangetaste organen. Daarom moeten we, voor die techniek zelfs maar ‘bouwrijp’ is het debat aangaan om een heldere start te maken. Zoiets zegt de commentator van het blad. Dat is mooi, maar zullen de maffekloten van de wereld zich dat aantrekken? Ik denk het niet. De markt is er, de techniek, dus wie houdt ze tegen? En misschien moet je je ook afvragen: Waarom zou je? (,zeg ik met enige schroom). Omdat er een ethische grens wordt overschreden?
AS
Een muizenembryo ‘aangevuld’ met STAP-cellen (foto: Haruko Obokata)
Men neme een volwassen cel, legge die in een zuur badje, late die daar een half uurtje liggen en zie daar, de cel heeft zich omgetoverd in een stamcel, de alleskunner onder de cellen. Een muisembryo bleek de op die manier gemaakte stamcellen ‘liefdevol’ op te nemen. “Het gevolg is dat je heel eenvoudig van een druppel bloed met simpele technieken een volmaakt identieke tweeling kunt maken”, zegt Charles Vacanti van de Harvard-universiteit. Vacanti en zijn Japanse collega Haruko Obokata van het Riken-centrum voor ontwikkelingsbiologie in Kobe hebben dat voor elkaar gekregen zonder het DNA te veranderen, zoals in de door, onder meer, Shinya Yamanaka ontwikkelde methode om volwassen cellen om te zetten in pluripotente stamcellen. Die cellen willen zich nog wel eens ontwikkelen tot kankercellen.
“Voor de operatie zag ik een vlek als ik naar iemand keek. Nu zie ik gezichten”, zegt Jonathan Wyatt (65), een van de zes patiënten die leed aan de vrij zeldzame oogziekte choroideremie die met behulp van gentherapie weer kan zien. Het zou dus betekenen dat ‘rommelen’ met genen de ziekte kan stoppen, maar ook dat het zicht herstelt in reeds aangetaste delen. Normaal leidt die ziekte onvermijdelijk tot totale blindheid. Mogelijk dat gentherapie ook een oplossing is voor andere, vaker voorkomende, genetisch bepaalde oogkwalen zoals leeftijdsgebonden maculadegeneratie (de macula is de gele vlek in het oog). Het lijkt er op dat, na een treurige start, gentherapie zo langzamerhand vruchten begint af te werpen. Overigens is dit niet het eerste voorbeeld van een gentherapie toegepast bij oogkwalen. Lees verder
Yvan Torrente
Als zenuwen stuk gaan, dan blijken ze lastig te repareren, met alle nare konsekwenties van dien. Op de een of andere manier blokkeert het lichaam herstel en/of vervanging van de beschadigde zenuwweefsels en al vele jaren zijn wetenschappers op zoek naar een oplossing. Mogelijke oplossingen worden hier en daar wel gemeld, maar het lijkt er op dat het echte ei van Columbus nog niet is gevonden. Italiaanse onderzoekers laten nu weten dat ze op dit terrein enig succes hebben geboekt bij het oplossen van het probleem door pluripotente stamcellen te gebruiken. Ze zouden bij een patiënt de schade aan de perifere zenuwen in de arm hebben hersteld met behulp van de stamceltherapie. Lees verder