Naakte molrat (afb: WikiMedia Commons)

Het schijnt dat vooral techbazen en dicators zich druk maken om hun leven te verlengen, maar het is natuurlijk al een oude wens van de mens om onsterfelijk te worden. Die techbazen en dictators zullen dan ook wel reuzeblij zijn met het nieuws dat wetenschappers naar zeggen met succes een gen voor een lang leven van een naakte molrat hebben ingevoegd in het DNA van muisjes. Die bleken gezonder te zijn geworden en langer te leven.

Hyaluronzuur (hyaluronan) zou de sleutel zijn. Hoera?
Hyaluronzuur wordt onder meer gebruikt in hydraterende crêmes omdat die stof aanzienlijke hoeveelheden water schijnt te kunnen binden. Ik(=as) heb me laten wijsmaken door de Wikipedia dat de stof het water bindt in het oog. Het glasachtig lichaam van het oog zou voor 98% uit water en 2% hyaluronan bestaan. De stof zou ook bescherming bieden tegen kanker en ontstekingen zorgen voor een gezondere veroudering. De gemodificeerde muisjes vertoonden een sterkere weerstand tegen tumoren, een gezondere darmflora en lagere niveaus van leeftijdsgerelateerde ontstekingen.
Naakte molratten zijn heel lelijke beesten (vind ik=as), maar deze kleine, gerimpelde knaagdieren kunnen tientallen jaren leven, ontwikkelen zelden kanker en lijken ongewoon goed beschermd tegen veel van de ziekten die normaal gesproken met de leeftijd gepaard gaan.
Onderzoeksters van, vooral, de universiteit van Rochester hebben aangetoond dat een van die biologische voordelen kan worden overgedragen op een ander zoogdier. Door een gen over te brengen dat gekoppeld is aan de ongewoon hoge concentraties hoogmoleculair hyaluronzuur in de naakte molrat, verbeterde de gezondheid en verlengde de levensduur van muisjes enigszins (4,4%; een muisje is met een jaar of twee al ‘bejaard’) bleek uit onderzoek in 2023. Het eeuwige leven lijkt dus nog even op zich te laten wachten.
“Onze studie levert het bewijs dat unieke mechanismen voor een lang leven, die zich hebben ontwikkeld bij langlevende zoogdieren, kunnen worden overgedragen om de levensduur van andere zoogdieren te verlengen”, aldus Vera Gorbunova, hoogleraar aan de universiteit van Rochester.

Zij richtte zich samen met Andrei Seluanov en andere collega’s op het gen HAS2 dat helpt bij de productie van hoogmoleculair hyaluronan. Naakte molratten zijn ongeveer zo groot als muisjes en kunnen tot 40 jaar oud worden.
Hun lange levensduur is niet de enige reden waarom wetenschappers ze bestuderen. Naarmate ze ouder worden, lijken naakte molratten veel aandoeningen niet te krijgen die andere zoogdieren vaak treffen, zoals hersen-, hart- en vaatziekten, artritis en kanker. Onderzoekers bestuderen al decennia hoe deze dieren ‘m dat lappen.

Hoogmoleculair hyaluronan

Een belangrijke aanwijzing is hoogmoleculair hyaluronan. Naakte molratten hebben ongeveer tien keer zoveel van dit enzym als muizen en mensen. In eerder onderzoek ontdekten onderzoekers dat wanneer hoogmoleculair hyaluronan uit cellen van naakte molratten werd verwijderd, deze cellen een grotere kans hadden om tumoren te vormen.
Die bevinding riep een belangrijke vraag op. Als hoogmoleculair hyaluronan naakte molratten helpt kanker en ouderdomsgerelateerde schade te weerstaan, zou hetzelfde mechanisme dan ook bij een ander dier kunnen werken?
Om dit idee te testen, ontwikkelden ze genetisch veranderde muizen die de naakte molrat-variant van het gen voor HAS2 (hyaluronzuursynthase 2) droegen. Dit gen codeert voor de aanmaak van het eiwit dat hoogmoleculair hyaluronan produceert. Alle zoogdieren hebben een variant van hyaluronzuursynthase 2, maar de variant van de naakte molrat lijkt bijzonder actief te zijn, wat leidt tot een grotere productie van het beschermende eiwit.

De gemodificeerde muisjes ontwikkelden hogere niveaus van hyaluronzuur in verschillende weefsels. Ze vertoonden ook een sterkere bescherming tegen spontane tumoren en chemisch geïnduceerde huidkanker. De effecten beperkten zich niet tot kankerresistentie. De muisjes die het gen van de naakte molrat droegen, bleven over het algemeen gezonder, leefden langer dan normale muizen, hadden minder ontstekingen in verschillende weefsels naarmate ze ouder werden en behielden een betere darmgezondheid.

Omdat chronische ontsteking een van de belangrijkste biologische kenmerken van veroudering is, was de vermindering van ontstekingen bijzonder belangrijk. De onderzoekers denken dat hoogmoleculair hyaluronan gedeeltelijk werkt door het afweersysteem rechtstreeks te beïnvloeden, hoewel meer onderzoek nodig is om precies te verklaren hoe het zulke brede voordelen teweegbrengt.

Bescheiden winst

De toename in de gemiddelde levensduur bedroeg ongeveer 4,4% is nogal bescheiden, maar de onderzoekesters lijken zich te koesteren een het idee dat de gemiddelde leeftijd genetisch is te beïnvloeden. Dat zou het idee ondersteunen dat genen van langlevende soorten wellicht gebruikt kunnen worden om de gezondheid van andere dieren te verbeteren.
“Het heeft ons tien jaar gekost, van de ontdekking van hoogmoleculair hyaluronan in de naakte molrat tot het aantonen dat die stof de gezondheid van muizen verbetert”, zegt Gorbunova. “Ons volgende doel is om dit voordeel over te dragen op mensen.” Ga eens bij Musk en Trump langs (zou ik zeggen).
“We hebben al moleculen geïdentificeerd die de afbraak van hyaluronzuur vertragen en testen deze in preklinische studies”, zegt Seluanov. “We hopen dat onze bevindingen het eerste, maar zeker niet het laatste, voorbeeld zullen zijn van hoe aanpassingen voor een langlevende soort kunnen worden toegepast om de levensduur en gezondheid van de mens te verbeteren.”

Sinds de Nature-studie uit 2023 hebben naakte molratten steeds nieuwe aanwijzingen gegeven over waarom ze zo anders verouderen dan andere zoogdieren. Een studie uit 2025 in Science rapporteerde een ander potentieel mechanisme voor een lang leven, waarbij cGAS een rol speelt. Dit eiwit is vooral bekend vanwege zijn rol in de afweer.
Bij mensen en muisjes kan cGAS bepaalde vormen van DNA-reparatie verstoren, maar de variant bij de naakte molrat lijkt cellen juist te helpen DNA-schade effectiever te herstellen. Deze studie toonde aan dat specifieke veranderingen in het eiwit van de naakte molrat de genoomstabiliteit verbeterden en tekenen van veroudering in experimentele modellen vertraagden.

Dit nieuwe onderzoek vervangt de bevindingen over hoogmoleculair hyaluronan niet. In plaats daarvan versterkt het een breder patroon, stellen de onderzoekster. Naakte molratten danken hun ongewoon lange en gezonde leven waarschijnlijk aan verschillende overlappende afweermechanismen, waaronder kankerresistentie, ontstekingsremming, DNA-reparatie en weefselbescherming.
Voor onderzoek naar veroudering bij mensen is dat belangrijk. Het is onwaarschijnlijk dat één enkel molecuul een simpele bron van eeuwige jeugd zal blijken te zijn.

Bron: Science Daily